نشست نقد و بررسی کتاب زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی از ۱۲۵۶ تا ۱۲۹۹

به گزارش چاپارنیوز، به نقل از روابط عمومی خانه کتاب و ادبیات ایران، نشست نقد و بررسی کتاب “رضا نام تا رضاخان، زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی از ۱۲۵۶ تا ۱۲۹۹” روز یکشنبه (۳ اسفند) با حضور هدایت الله بهبودی، مؤلف کتاب، سید مصطفی تقوی، منتقد، رضا مختاری اصفهانی، منتقد، حجت الاسلام والمسلمین محمد علی مهدوی راد، منتقد، علی اکبر رنجبر کرمانی، سرویراستار و محمد مهدی اسلامی، دبیر جلسه برگزار شد.

در ابتدای جلسه، هدایت الله بهبودی با اشاره به دیدگاه رشید یاسمی درباره تاریخ علم در رساله “آئین نگارش تاریخ” گفت: علم نور است اما علم تاریخ نوری است که بسیار لردان و ضعیف است که هر آن خاموش می شود و دوباره روشن می شود کمتر کسی می تواند با اطمینان کامل، پیش پایی به چراغ او ببیند.

این مؤلف دلیل حضور خود در این جلسه را شنیدن کمبودها، نقص ها، غفلت ها و … برای جبران این مسائل در نوشته های بعدی عنوان کرده است. بهبودی با بیان اینکه بیوگرافی تکنیکی است که ویژگی های خاص خود را دارد، گفت: برخی از افراد مانند رضاخان از زمان روی کار آمدن زنده اند و شخصیت زنده ای دارند و افراد مختلف از اقشار مختلف در مورد او صحبت می کنند. بنابراین مراجعه به این شخصیت ها با دیگران متفاوت است.

این محقق همچنین اظهار داشت: سعی کردم کتاب زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی را به گونه ای طراحی و ساختار دهی کنم که مطالعه آن تلاش زیادی را به خواننده تحمیل نکند. بیوگرافی ارائه اطلاعات عمومی است، اما هنگامی که ما شروع به تحلیل علل و روابط علی می کنیم، اینجاست که نقطه شروع تاریخ و مشکلات آغاز می شود. همچنین در این کتاب سعی کردم از تحلیل جلوگیری کنم و تحلیلگر نباشم.

رضا مختاری اصفهانی با بیان اینکه نوشتن بیوگرافی کار سختی است، گفت: شخصی که زندگی نامه می نویسد باید دو ویژگی داشته باشد؛ او نویسنده ای باتجربه باشد ، قلمی روان و جذاب داشته باشد و بر تاریخ مسلط باشد. نویسنده کتاب با توجه به اینکه قبلاً دو شرح حال نوشته است، این خصوصیات را دارد.

این منتقد افزود: بهبودی علاوه بر انتخاب یک دوره دشوار در تاریخ، موضوعی را انتخاب کرده است که منابع در آن کمیاب است، اما با قلم روان نویسنده این کتاب خوش خوان تالیف شده است. نویسنده در بعضی قسمت های کتاب زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی از این قلم روان استفاده نکرده است و ما با نقل قول های زیادی روبرو می شویم که به ساختار اثر آسیب زده است. در برخی موارد، نویسنده از نقل قول های بسیاری از افراد با دیدگاه های مختلف استفاده کرده است که این امر به جنبه تحقیق کار آسیب زده است.

مختاری اصفهانی با تأکید بر اینکه نویسنده باید قبل از نگارش کتاب تکلیف خود را با روایت روشن کند، گفت: اما در این کتاب نویسنده از این روش استفاده نکرده و روایت های مختلفی را در کتاب گنجانده است.

وی سپس گفت که در فصل های اول جنبه زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی بر کتاب حاکم است و ادامه داد: آقای بهبودی علاوه بر این کتاب، سعی کرده در کارهای دیگرش بی طرف باشد و قلم خنثی داشته باشد.

مختاری اصفهانی سپس با بیان اینکه نویسنده سعی کرده است در قسمت های مختلف کتاب در مورد موارد مختلف توضیحاتی ارائه دهد، اما این توضیحات در مورد اصطلاحات، وقایع و افراد کافی نیست، گفت: به عنوان شخصی که شرح حال های مختلفی را نوشته و در این زمینه مطالعه دارم می گویم که ارائه توضیحات و تحلیل های اجتماعی و فرهنگی به نوشتن زندگی نامه و درک زمینه آن دوره کمک می کند.

در ادامه این برنامه، حجت الاسلام والمسلمین محمدعلی مهدوی راد، که در جلسه آنلاین حضور داشت، معتقد بود که محتوای این کتاب مستند است، آن اسناد در تاریخ، که ده ها سند و گزارش در مورد یک موضوع دارد، مهم است. وی درباره کتاب “رضانام تا رضاخان؛ زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی از ۱۲۵۶ تا ۱۲۹۹” اظهار داشت: رقعی کردن کتاب خوب نیست و به نویسنده پیشنهاد می کنم با افزودن اطلاعات جدید به کتاب، اندازه آن را تغییر دهد.

مهدوی راد کتاب زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی را قابل خواندن دانست و گفت: محتوای این کتاب برای مخاطبان دانشجوی مقطع کارشناسی و طلبه سطح یک کافی نیست. اگرچه بیانیه ها و اسناد زیادی در کتاب وجود دارد، اما این اطلاعات جزئیات ندارند. به عبارت دیگر، این یک کتاب شخصی است و جنبه عمومی آن کم است زیرا عموم مردم و خوانندگان بدنبال محتوای قابل دسترسی هستند.

سپس وی پیشنهاد داد: ای کاش این کار در کتاب نقد منابع انجام می شد، که امری معمول است زیرا در ابتدا محل نقد و تحلیل منابع بسیار مهم است. فهمیدم که کتاب جلدهای بعدی خواهد داشت که امیدوارم مدت زیادی زمان نبرد.

علی اکبر رنجبر کرمانی، از دیگر افراد حاضر در جلسه با بیان اینکه ناشر حق دخالت در افکار نویسنده را ندارد گفت: این کتاب بین زندگی نامه و یک کتاب تاریخی و یک روایت تاریخی است. رضاشاه شخصیتی مهم و تأثیرگذار بود و نوشتن زندگی نامه فقط برای او امکان پذیر نیست و باید تاریخ دوره ای را که در آن زندگی می کرد نیز ذکر کرد.

سرویراستار کتاب “رضانام تا رضاخان؛ زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی از ۱۲۵۶ تا ۱۲۹۹” با تأکید بر اینکه مؤسسه مطالعات و تحقیقات سیاسی چیزی را بر واقعیت و نویسنده تحمیل نمی کند گفت: “هیچ یک از مطالب کتاب های این مؤسسه چیزی دور از حقیقت نیست.”

سخنران دیگر این نشست سید مصطفی تقوی بود که گفت: “هیچ شکی در مورد ارزش کتاب آقای بهبودی وجود ندارد و کسانی که از مسائل تاریخی آگاهی دارند از ارزش این اثر آگاه هستند.” در هیاهوی تاریخ نگاری معاصر، من در همه سطوح و در هر جمله این کتاب جای تحسین را خالی می بینم. ما به طور کلی محصول دوره تاریخی هستیم و تجربیات تاریخی داریم که نسل های ما نتوانسته اند به خوبی آنها را تجزیه و تحلیل کنند. طبقه بندی دانش تاریخی و داده های تاریخی در هم آمیخته است و این خواننده را نگران می کند.

وی گفت: ما حجم زیادی از روایت های دروغین، مبالغه آمیز و اغراق آمیز درباره رضاخان داریم. تاریخ این دوره گیج کننده است. اما آقای بهبودی گرد و غبار را از این جاده پاک کرد و روایتی منصفانه و معقول از رضاخان ارائه می دهد. البته برای دیدن رضاخان همانطور که بود هنوز کارهایی باید انجام شود.

تقوی سپس ادعا کرد که اگر نویسنده بخواهد نقل قول ها را از زبان و تحلیل خودش بیان کند، حجم کتاب افزایش می یابد، اما نویسنده کتاب زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی از نظر هنری به این مسائل پرداخته است. تسلط تاریخ نگاری و پهلوی گرایی باعث شده است که این کتاب همچنان جای کار دارد و نویسنده به راه خود ادامه دهد.

تقوی اظهار داشت: در بعضی از قسمت های کتاب نقل قول ها و عباراتی عنوان شده است که برای مخاطب شناخته شده نیست و فقط برای مخاطب خاص و متخصص قابل فهم است. بعلاوه، زندگی و دوران رضاخان تا رضاشاه در متن تحولات اجتماعی مورد بحث قرار گرفت و حجم کتاب افزایش نیافت.

محمدمهدی اسلامی دبیر جلسه نیز در سخنانی گفت: حدود ۱۰ هزار سند فارسی در کتاب زندگی‌ نامه رضا شاه پهلوی دیده شده است و به اسناد وزارت هند، اسناد کابینه انگلیس و … مراجعه و برداشتی از این اسناد توسط نویسنده به متن تبدیل شده است. نقل قول های کتاب روایت اصلی را پیش می برد. همچنین، در این کتاب، روایت یک طرفه کافی نیست، اما به روایت های آمریکایی، روسی و … نیز تکیه می شود.

اسلامی افزود: آنچه در مورد این کتاب قابل تحسین است مطالعه چندین کتاب فارسی و انگلیسی است که چاپ اول آن نزدیک به واقعه است. نویسنده مجبور بود در برخی قسمت ها از روایت استفاده کند و عینیت را در نقل قول روایت کند. تعدد مراجعه به اسناد، کتاب را قابل اعتماد می کند.

وی در پایان گفت: نویسنده این کتاب خوانندگان را نسبت به تحقیق درباره برخی واژه ها و اصطلاحات حساس کرده است. خوانندگان کتاب معمولاً معنای کلمات را از طریق جستجوی ساده می یابند، اما چکیده بیان کردن در مورد موضوعات برای علاقه مندان حساسیت ایجاد کرده است.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.