دلیل دفن استاد شجریان در شهر توس چیست؟ / اهمیت این شهر برای هنر

0 54

به گزارش چاپار نیوز، خانواده استاد محمدرضا شجریان اعلام کردند که پیکر او را می خواهند در شهر توس واقع در استان خراسان رضوی دفن کنند. اما دلیل دفن استاد در شهر توس چیست؟

اولین و مهم ترین دلیل  برای دفن استاد شجریان در شهر توس این است که  استاد محمدرضا شجریان متولد مشهد بوده است. استاد قبل از آمدن به تهران سال ها در این شهر آموزگار بوده است. همچنین خود استاد از خانواده اش خواسته است تا پیکرش را در شهر توس در جوار مقبره فردوسی دفن نمایند. مسلما دلیل دفن محمدرضا شجریان در شهر توس و در کنار مقبره فردوسی و همسایگی با مرقد مطهر امام هشتم(ع) به علت قدمت تاریخی و اهمیت اجتماعی، فرهنگی، هنری و ادبی این شهر می باشد.

مقبره حکیم ابولقاسم فردوسی در توس

دلیل اهمیت شهر توس برای توریست ها و ایرانی ها چیست؟

شهر توس جزو مهم ترین ترین منطقه  خراسان است. این شهر در ۲۵ کیلومتری شهر مشهد است. شهر توس به علت قدمت تاریخی و ارزش مذهبی بسیار حائز اهمیت است. همجواری با بارگاه مقدس امام رضا(ع) موجب شده است تا هر ساله تعداد زیادی از مسافران داخلی و توریست های خارجی به این شهر سفر کنند. همچنین وجود حرم مطهر هشتمین امام شیعیان که مقصد بسیاری از آرزومندان است، زائران زیادی را از سراسر جهان به این شهر جذب می کند. زیارت مرقد مطهر امام فقط مختص شیعیان نخواهد بود.

از دیگر ویژگی های این شهر این است که تعداد بسیاری از علما، دانشمندان و هنرمندان از دل این شهر برخاسته اند و شهر توس از لحاظ سیاسی و اجتماعی منطقه‌ای مهم و استراتژیک است. شهر توس به همین دلایل یکی از شهر های مهم و پربازدید ایران است و  هر ساله تعداد بسیاری از گردشگران را به خود جذب می کند.

از لحاظ جغرافیایی  در گذشته به ناحیه ای بین دو رشته کوه بینالود در جنوب و هزار مسجد در شمال ولایت توس اطلاق می شده است. در گذشته شهر توس شامل چهار ایالت «تابران»، «نوغان»، «رادکان» و «تروغبذ» بوده است. طبق گفته مورخان در قدیم شهر توس، طابران نامیده می شده است. در دوران حال شهر توس تا اواسط بهمن سال ۱۳۹۱ به عنوان یکی از روستا های شهر مشهد تقسیم بندی شده بود. پس از  تایید شورای عالی معماری و شهرسازی در این تاریخ اداره توس  به عنوان بخش منفصل شهری به شهرداری مشهد داده شد. امروزه منطقه توس جزو یکی مناطق شهرداری مشهد است. در گذشته این شهر توسط حکومت هخامنشیان اداره می شد.

اما از شهر توس در متون و منابع تا دوران ساسانی خبری نبوده است، ولی  در کتیبه‌های دوره هخامنشی به شهرهای شمال شرقی کشور، ایالت پرثوه می گفته اند. در دوران اشکانی هم مشخصا از شهر توس نامی برده نشده است. با این که در منابع تاریخی نامی از این شهر برده نشده ولی در دوران هخامنشیان شهر توس به نام سوسیا (یکی از پایتخت های حکومت پارت) معروف بوده است.

این گفته به این دلیل است که  ایالت پارت در شمال شرقی ایران کاملا بر  شهر مشهد امروزی منطبق بوده است. به همین خاطر است که برخی مورخان معتقدند که سوسیا همان توس امروزی‌ می باشد.

از دیگر ویژگی های منطقه توس این است که این ناحیه جزو یکی از ۱۶ سرزمین مهم و مقدس موجود در کتاب اوستا به نام اورو بوده است.

طبق گفته ها در بخشی از کتاب اوستا نام توس، پسر نوذر به عنوان یلی جنگجو آورده شده است. توس که مقابل پسرانِ دلیرِ ویسه می‌جنگد و از ایزدبانو «اردویسور اناهید» یاری می خواهد.

روستای محل تولد حکیم ابوالقاسم فردوسی

توس زادگاه فردوسی

فردوسی، شاعر مشهور ایرانی متولد شهر توس بوده است. به همین علت شهر توس در سطح جهان شناخته شده است. فردوسی چندین بار در شاهنامه از شهر  توس نام برده است.

سام ایرانی جد رستم (قهرمان معروف شاهنامه) در کنار کشف‌رود واقع در منطقه توس با اژدها رو به رو شده است. کیکاووس  گنجی به نام عروس را در توس مخفی می کند. همچنین رام‌گر یا اثیم (یزدگرد یکم شاهنشاه ساسانی) که از او به نام پدر بهرام گور نام می برند، در کنار چشمهٔ سو در توس توسط اسب آبی به قتل می رسد.

پس از نوشتن شاهنامه اهمیت شهر توس دو چندان شد. در قرن دهم توس  مجموعه‌ای از روستاها و مناطق دیگر به شمار می رفت. سناباد یکی از روستاهای آن بوده  که امروزه جزئی از شهر مشهد است. سناباد ناحیه ایی است که حرم امام رضا (ع) در آن جاست و قبرهارون‌الرشید عباسی نیز در این مکان قرار دارد.

در این میان شهر توس مورد حمله مغول ها قرار می گیرد. تولوی پسر چنگیزخان مغول پس از حمله به نیشابور به توس حمله می کند. اوکتای‌خان مغول جانشین چنگیز عمارتی در توس بنا می کند. شهر توس چندین مرتبه به عنوان مقر فرمانروایان مغول معرفی می شود. پس از افول مغول‌های ایران، توس تبدیل به قلمرو دولت کوچکی که امیر ارغونشاه رئیس طایفهٔ جون غربانی تشکیل داده بود، در می آید. پسران ارغونشاه، محمدبیگ و علی‌بیگ پس از مرگ پدرشان جانشین وی شدند.  تیموریان نیز مثل مغول‌ها  توس را تخریب کردند. سپس  مردم  علیه حکومت وقت قیام نمودند.

این تعداد همگی قتل عام شدند. تعداد این افراد ده هزار نفر بود، پس از این قتل عام جمعیت از توس به سایر شهر ها مهاجرت کرد. شاهرخ پسر تیمور جزو افرادی بود که توس را آباد کرد.  تیموریان به حرم امام رضا(ع) توجه بسیاری می کردند. از اقدامات آن ها ساخت مسجد گوهرشاد در کنار حرم بود. سپس  مذهب تشیع در دوره صفویان به رسمیت شناخته شد. پس از آن بود که شهر مشهد یکی از کانون‌های تشیع شد و سپس شهر توس جزو یکی از مناطق مشهد به حساب آمد.

ذکر توس در کلام علی‌بن موسی‌الرضا(ع)

دلیل دفن استاد شجریان در شهر توس نشان از اهمیت این شهر می دهد. دعبل شاعر (از شاعران هم‌عصر امام هشتم) در جلسه‌ای که با امام داشته، شعری می گوید و آن را برای امام قرائت می کند. سپس امام رضا(ع) این شعر را اینگونه ادامه دادند:

«و قَبْرٌ بِطُوسٍ یالَها مِنْ مُصیبَهٍ اَلَحَّتْ عَلَى اْلاَحْشآءِ بِالزَّفَراتِ

اِلَى الْحَشْرِ حَتّى یَبْعَثَ اللّهُ قائِما یُفَرِّجُ عَنَّا الْهَمَّ وَالْکُرُباتِ»

ترجمه فارسی این شعر به این گونه است:

«قبری در توس است که مصیبتش جانکاه و سوزنده است تا خداوند قائمی را برانگیزد و همّ و غم ما را بزداید.»

سپس دعبل بیان می کند: «ای پسر محمد رسول‌الله(ص)! من چنین قبری نمی‌شناسم. در توس قبر کیست؟ که امام(ع) می گویند: «آنجا قبر من است. چند روزی بیشتر نمی‌گذرد که توس محل رفت و آمد شیعیان و زائران من می‌شود.»

بناهای تاریخی خراسان 

آرامگاه فردوسی

یکی دیگر از دلایل دفن استاد شجریان در شهر توس وجود آرامگاه فردوسی در این شهر است. درباره زمان مرگ فردوسی دو روایت هست. می گویند که در سال ۴۱۱ فردوسی دعوت حق را لبیک گفت. عده دیگری می گویند که مرگ او در سال ۴۱۶ قمری اتفاق افتاده است. اوایل قرن چهاردم شمسی جمعی از اندیشمندان که انجمن آثار ملی را بنا نمودند، درخواست تاسیس آرامگاهی را در شأن حکیم ابوالقاسم فردوسی داشتند. آرامگاه فردوسی طی دو مرحله بنا شد. مقبره کنونی آرامگاه با مساحت ۹۴۵ متر در سال ۱۳۳۷ با استفاده از روش معماری قبل از اسلام بنا شد.

بنای هارونیه

بنای هارونیه یک خانقاه یا مقبره‌ است. این محل در قرن هشتم هجری ساخته شده است. در کنار این مکان یادبود هزاره امام محمد غزالی، عارف قرن پنجم و ششم(ه) وجود دارد. در کتاب‌ها و سفرنامه‌ها، بنای هارونیه با عناوین مسجد، نقاره‌خانه، آرامگاه و خانقاه  شناخته شده است.  در دوران پهلوی این مکان به نام هارونیه شناخته شد.

 کهن‌دژ تابران

دژ تابران یا دیوار توس دیوار بزرگی است که از خشت و گل ساخته شده است. این کهن دژ در ۲۴ کیلومتری شمال شهر مشهد است. این مکان در زمان قدیم دارای ۹ دروازه و ۱۰۶ برج بوده است. دیوار بزرگ توس در گذشته دارای ابنیه حکومتی، عمارت شاهی مسجد و حمام بوده است.

دلیل دفن شجریان در توس

مسجد تابران

مسجد تابران مربوط به قرن ۵ هجری است که در جریان کاوش‌های باستان‌شناسی در جوار هارونیه پیدا شد. این بنا یکی از قدیمی‌ترین مساجد خراسان است. قسمتی از این بنا در دوران ایلخانی به عنوان مدرسه استفاده می شده است. در حال حاضر این مسجد به صورت سایت موزه باستان‌شناسی استفاده می شود.

افراد مهم توس

توس در گذشته یکی از قدیمی ترین مراکز علمی خراسان بوده است.  فردوسی، جابربن حیان، محمدبن اسلم طوسی(محدث)، شیخ طوسی، خواجه نصیرالدین طوسی، خواجه نظام‌الملک ومحمد غزالی همگی جزو نام آوران خطه توس بوده اند.

 

مهدی اخوان ثالث نیز در کنار آرامگاه فردوسی دفن شده است. اشعار وی جزو مهم ترین اشعار در ادبیات جدید ایران بوده اند.

 

پس از تمامی این موارد متوجه شدیم که دلیل وصیت استاد شجریان برای دفن او در شهر توس چه بوده است. شهر توس علاوه بر تمامی موارد بالا می تواند به عنوان یکی از شهر های مهم به دلیل دفن استاد شجریان ، برای دوست داران موسیقی تبدیل شود.

دلیل دفن شجریان در توس

روح استاد شاد و یادش گرامی باشد.

ارسال یک پاسخ

آدرس ایمیل شما منتشر نخواهد شد.